Ο λύκος, επιστήμη και παραπληροφόρηση: Mια προσέγγιση βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα

Ο Θεόδωρος Κομηνός, ζωολόγος και διδάκτωρ βιολογίας του Α.Π.Θ., παρατηρεί με τη χρήση ντρόουν τη συμπεριφορά λύκων που ζουν στον ελλαδικό χώρο και καταγράφει μεταξύ άλλων από τι πεθαίνουν αλλά και με τι τρέφονται (πως κυνηγούν, αν τρώνε ήδη νεκρά παραγωγικά ζώα), πως συμπεριφέρονται στους ανθρώπους, στους σκύλους αλλά και στα άλλα μέλη της ομάδας τους.

Για όσα βλέπουν το φως της δημοσιότητας τα τελευταία χρόνια, για την στοχοποίηση αυτών των άγριων ζώων, την απόκρυψη των ευθυνών των ανθρώπων, των κυνηγών, των κτηνοτρόφων, των δημοσιογράφων που συνήθως διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα, για τον τρόμο ο οποίος καλλιεργείται λόγω άγνοιας ή σκοπιμότητας ο ζωολόγος στην σελίδα του στο facebook «Golden Jackal Canis aureus and Wolf Canis lupus - in Greece» επισημαίνει τα εξής:

«Ο λύκος είναι ένα κατεξοχήν επιφυλακτικό ζώο, που φοβάται τον άνθρωπο και αποφεύγει συστηματικά την άμεση επαφή μαζί του. Σε αυτό το σημείο, τα δεδομένα είναι απολύτως σαφή.

Το γεγονός ότι ορισμένα άτομα εμφανίζονται σε περιοχές κοντά σε ανθρώπινους οικισμούς δεν αποτελεί ένδειξη «εξοικείωσης» ή απώλειας της άγριας συμπεριφοράς.

Για να κατανοηθεί σωστά το φαινόμενο, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η μεγάλη πλειονότητα των παρατηρήσεων σε τέτοια περιβάλλοντα γίνεται από το εσωτερικό αυτοκινήτων.

Ο λύκος δεν συνδέει το όχημα με την ανθρώπινη παρουσία και, επομένως, γίνεται πιο εύκολα ορατός — συχνά μάλιστα τα βίντεο καταγράφονται απερίσκεπτα με κινητό τηλέφωνο κατά την οδήγηση, βάζοντας σε σοβαρό κίνδυνο αυτούς που βρίσκονται εντός του αυτοκινήτου. Και όλα αυτά για μερικά likes!!!!

Αυτό που περιγράφεται θεωρητικά παραπάνω, αποτυπώνεται ξεκάθαρα και στην πράξη.

Στο πλαίσιο της μελέτης της συμπεριφοράς των λύκων και των τσακαλιών στην ανθρώπινη παρουσία και δραστηριότητα, που διεξάγεται από το “Εργαστήριο θαλάσσιας και χερσαίας ζωικής ποικιλότητας”, του Τμήματος Βιολογίας, του ΑΠΘ, έχουμε καταγράψει αρκετές εκατοντάδες παρόμοια νυχτερινά και ημερήσια βίντεο, σαν αυτά τα δυο που περιγράφουμε στην συνέχεια.

Στα δύο βίντεο (ένα ενιαίο) — ένα ημερήσιο και ένα νυχτερινό — παρατηρούμε ακριβώς την ίδια συμπεριφορά από πλευράς των λύκων, γεγονός που δείχνει ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένο ή «ασυνήθιστο» περιστατικό. Παρόμοια βίντεο υπάρχουν πολλά στο διαδίκτυο, από τα οποία, ένα μεγάλο μέρος τους είναι τραβηγμένα μέσα από αυτοκίνητα και δείχνουν σχεδόν την ίδια συμπεριφορά.

Και στις δύο περιπτώσεις, η καταγραφή γίνεται από το εσωτερικό του αυτοκινήτου, σε απόσταση 20-30μ.

Τα ζώα κοιτούν προς το όχημα ήρεμα, χωρίς όμως να μπορούν να διακρίνουν καθαρά την ανθρώπινη φιγούρα — δηλαδή το στοιχείο που φυσιολογικά θα τα φόβιζε και θα τα απομάκρυνε άμεσα. Για τον λόγο αυτό παραμένουν ξαπλωμένα και ακίνητα, προσπαθώντας να κρυφτούν και όχι να εκτεθούν και κυρίως, να κατανοήσουν τι ακριβώς συμβαίνει και σε τι πρέπει να αντιδράσουν.

Και στις δύο περιπτώσεις που σηκώθηκαν, αυτό συνέβη μόνο όταν τους μιλήσαμε με ήρεμο τρόπο. Δεν φωνάξαμε, δεν επιχειρήσαμε να τα τρομάξουμε, απλώς παρατηρήσαμε την αντίδρασή τους σε μια ήπια "φωνητική" ανθρώπινη παρουσία.

Η αντίδρασή τους είναι χαρακτηριστική και απόλυτα συνεπής με τη φυσική τους συμπεριφορά: «ακούω ανθρώπινη φωνή, αλλά δεν βλέπω την ανθρώπινη φιγούρα — δηλαδή αυτό που πραγματικά με φοβίζει». Έτσι, παραμένουν για λίγο στη θέση τους, προσπαθώντας να ερμηνεύσουν την κατάσταση.

Λίγα λεπτά αργότερα, μόλις βγήκαμε από το αυτοκίνητο, τα ζώα απομακρύνθηκαν αμέσως.

Επιθέσεις σε ανθρώπους: τα ευρωπαϊκά δεδομένα -

Σε επίπεδο Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης, δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένοι θάνατοι ανθρώπων από άγριους, υγιείς λύκους τα τελευταία περίπου 200 χρόνια.

Οι λίγες ιστορικές περιπτώσεις που αναφέρονται στη βιβλιογραφία:

χρονολογούνται κυρίως στον 18ο και 19ο αιώνα,
συνδέονται σχεδόν πάντα με λύκους που έπασχαν από λύσσα,
ή αφορούν περιόδους πολέμου, ακραίας φτώχειας και απουσίας διαχείρισης απορριμμάτων, συνθήκες που δεν έχουν καμία σχέση με τη σημερινή ευρωπαϊκή πραγματικότητα.

Σε χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ισπανία, η Σουηδία και η Φινλανδία — όπου οι πληθυσμοί λύκων έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες — δεν έχει καταγραφεί ούτε ένα θανατηφόρο περιστατικό σε άνθρωπο.

Αναλύοντας τα πρόσφατα περιστατικά δαγκώματος, προκύπτει ότι η πλειονότητα σχετίζεται με ένα και μόνο άτομο (η υπόθεση Χαλκιδικής). Επρόκειτο για ένα ζώο εμφανώς «εξοικειωμένο», πιθανότατα επειδή είχε ταϊστεί από ανθρώπους, γεγονός που του προκάλεσε απώλεια του φυσικού φόβου και το οδήγησε σε επιθετικές αλληλεπιδράσεις.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι το δάγκωμα ενός λύκου που πραγματικά σκοπεύει να προκαλέσει σοβαρή βλάβη δεν συγκρίνεται με εκείνο ενός σκύλου.

Η δύναμη της γνάθου του είναι σημαντικά μεγαλύτερη και, από βιολογική άποψη, ένας άγριος θηρευτής δεν σπαταλά ενέργεια σε επιθέσεις χωρίς λόγο ("Ο νοών νοείτω και ουαί τω ανοήτω"....!!!!).

Πρόκειται για ανώμαλες περιπτώσεις, που δεν αντικατοπτρίζουν την ηθολογία του είδους, αλλά συχνά χειραγωγούνται επικοινωνιακά από όσους έχουν συμφέρον να προωθήσουν πολιτικές θανάτωσης.

Από τον φόβο για τον άνθρωπο, στον φόβο για τα κατοικίδια

Καθώς το ζήτημα των επιθέσεων σε ανθρώπους έχει πλέον μικρή επιστημονική και επικοινωνιακή βαρύτητα, η αφήγηση μετατοπίστηκε σε άλλες κατευθύνσεις: την υποτιθέμενη απειλή για σκύλους και γάτες.

Εδώ όμως πρέπει να τεθεί ένα κρίσιμο σημείο: η σωστή διαχείριση των κατοικίδιων είναι ανθρώπινη ευθύνη.

ΜΜΕ, «επιθέσεις» και έλλειψη γενετικών αποδείξεων -

Πολλά από τα δεδομένα που συχνά αναφέρονται σε δημοσιεύματα δεν επιβεβαιώνονται από γενετικές αναλύσεις, οι οποίες είναι απαραίτητες για την ασφαλή απόδοση ενός περιστατικού στον λύκο.

Παρόλα αυτά, τα μέσα ενημέρωσης συχνά διακινούν ανησυχητικούς τίτλους χωρίς να έχει προηγηθεί συλλογή και ανάλυση DNA από τις αρμόδιες αρχές.

Αυτή η πρακτική τροφοδοτεί στα κοινωνικά δίκτυα κλίμα μίσους και παραπληροφόρησης, που συχνά φτάνει μέχρι την υποκίνηση σε λαθροθηρία. Όταν τα στοιχεία διαψεύδουν τη συμμετοχή του λύκου, η θεωρία συνωμοσίας προτιμάται από την αποδοχή της επιστημονικής πραγματικότητας.

Ευθύνη στη διάχυση της πληροφορίας -

Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν δώσει φωνή σε όλους, ακόμη και σε άτομα χωρίς την απαραίτητη επιστημονική κατάρτιση.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο όσους μιλούν «εναντίον» του λύκου. Ακόμη και η υπεράσπισή του με επιχειρήματα χωρίς επιστημονική βάση βλάπτει το είδος, γιατί απομακρύνει το κοινό από την πραγματική κατανόηση της ζωικής συμπεριφοράς.

Συνοψίζοντας:

Η συζήτηση γύρω από τον λύκο δεν μπορεί να βασίζεται σε αποσπασματικές εικόνες, μεμονωμένα περιστατικά ή αφηγήσεις φόβου. Τα διαθέσιμα δεδομένα — συμπεριφορικά, οικολογικά και επιδημιολογικά — δείχνουν με συνέπεια ότι ο λύκος αποφεύγει τον άνθρωπο και ότι τα περιστατικά προβληματικής συμπεριφοράς συνδέονται σχεδόν πάντα με ανθρωπογενείς παρεμβάσεις.

Η αποτελεσματική συνύπαρξη δεν επιτυγχάνεται με απλουστεύσεις, ούτε με στοχοποίηση ενός είδους, αλλά με επιστημονική τεκμηρίωση, υπεύθυνη ενημέρωση και σωστή διαχείριση. Ο λύκος δεν αποτελεί εξαίρεση, αποτελεί μέρος ενός οικοσυστήματος που λειτουργεί με κανόνες πολύ πιο σύνθετους από τις αφηγήσεις που συχνά κυριαρχούν στον δημόσιο λόγο.

Η επιλογή αξιόπιστων πηγών είναι κρίσιμη.

Η επιστημονική γνώση απαιτεί τεκμηρίωση, όχι μόνο πάθος.».